Od wymiany doświadczeń do realnych działań: jak skutecznie chronić prawa człowieka

Według Programu Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju (UNDP) opublikowano materiał „From peer learning to action: Strengthening human rights protection and inclusion”, poświęcony przejściu od wzajemnego uczenia się do działań wzmacniających ochronę praw człowieka i włączenie społeczne. Na tym etapie dostępny opis nie podaje jednak szczegółów dotyczących uczestników, konkretnych programów ani zobowiązań. Dla organizacji działających na rzecz równości, w tym społeczności LGBT+ w Polsce, najważniejsze jest więc oddzielenie potwierdzonej informacji od wniosków, których nie da się jeszcze udokumentować.

Nie każdy komunikat jest jeszcze planem działania

Sam tytuł materiału UNDP wskazuje na przejście od wymiany doświadczeń do praktycznej ochrony praw człowieka. Nie wiadomo jednak, jakie państwa, instytucje lub organizacje uczestniczyły w tym procesie. Nie ma również potwierdzenia, czy chodzi o nowe finansowanie, zalecenia dla władz, współpracę organizacji społecznych czy opis już realizowanych działań.

To istotne rozróżnienie. Organizacja może zapowiadać wzmocnienie inkluzji, ale dopiero treść dokumentu pokaże, czy za deklaracją stoją konkretne narzędzia: procedury, szkolenia, mechanizmy zgłaszania naruszeń, wsparcie finansowe albo mierzalne zobowiązania. Bez tych danych nie należy przedstawiać publikacji jako nowego programu ochrony praw osób LGBT+.

Szerszy kontekst: prawa człowieka wymagają kontroli

W tym samym zestawie publikacji pojawiają się materiały dotyczące konsultacji wytycznych do dyrektywy CSDDD, w których udział miały między innymi Human Rights Watch, UNICEF i związki zawodowe. CSDDD to unijne przepisy dotyczące obowiązków przedsiębiorstw w zakresie należytej staranności, czyli sprawdzania, czy ich działalność nie powoduje naruszeń praw człowieka i szkód środowiskowych.

To odrębny temat od publikacji UNDP. Łączy je jednak praktyczny problem: sama deklaracja ochrony praw nie wystarcza. Potrzebne są zasady, osoby odpowiedzialne za ich wdrażanie oraz możliwość sprawdzenia, czy mechanizmy działają w rzeczywistości. Dotyczy to także równego traktowania, bezpieczeństwa osób pracujących i dostępu do procedur skargowych.

Pozostałe wskazane materiały pokazują, że ochrona praw człowieka obejmuje również sytuację społeczności migranckich i diaspor. Uyghur Human Rights Project opisał między innymi presję wywieraną na osoby ujgurskie mieszkające poza Chinami oraz wpływ tej presji na aktywność społeczną. Nie jest to bezpośrednia informacja o sytuacji osób LGBT+ w Polsce, ale przypomina o podstawowej zasadzie: analizując prawa mniejszości, trzeba uwzględniać także naciski transgraniczne, zależność od rodziny i bezpieczeństwo organizacji społecznych.

Co sprawdzić przed wykorzystaniem informacji

Jeżeli chcesz powołać się na materiał UNDP w pracy organizacji, raporcie lub wystąpieniu, najpierw sprawdź:

• pełną treść publikacji i jej datę;
• autora oraz instytucje uczestniczące w opisanym procesie;
• czy dokument zawiera zalecenia, czy tylko opis wymiany doświadczeń;
• jakie działania mają zostać wykonane i przez kogo;
• czy wskazano terminy, finansowanie albo sposób oceny rezultatów;
• czy ochrona osób LGBT+ została wymieniona wprost, czy pojawia się jedynie ogólne odniesienie do inkluzji;
• czy istnieje procedura zgłaszania naruszeń i uzyskania wsparcia.

Na razie można bezpiecznie stwierdzić tylko tyle: UNDP przedstawił materiał łączący uczenie się od siebie z działaniami na rzecz ochrony praw człowieka i włączenia społecznego. Konkretne znaczenie tej publikacji dla organizacji równościowych będzie można ocenić dopiero po zapoznaniu się z jej pełną treścią.