Zagraniczny ślub jednopłciowy: podatkowe pułapki w Polsce

TSUE orzekł, że państwo członkowskie musi uznać małżeństwo osób tej samej płci zawarte w innym państwie członkowskim, jeżeli odmowa uznania narusza prawo obywatela Unii do swobodnego przemieszczania się. Dla tysięcy par, które zalegalizowały związki za granicą, brzmiało to jak długo wyczekiwany sygnał: skoro małżeństwo ma być uznane, powinno wywoływać także realne skutki prawne.

Polska praktyka podatkowa pokazuje jednak, że między uznaniem związku a możliwością skorzystania z konkretnych preferencji fiskalnych rozciąga się szeroka, pełna pułapek przestrzeń. Osiem miesięcy po wyroku polskie organy podatkowe nadal odmawiają takim parom wspólnego rozliczenia PIT oraz stosowania zwolnień przewidzianych dla małżonków w podatku od spadków i darowizn. Urzędy powołują się na krajowe przepisy, a próby legislacyjnego uporządkowania sytuacji zostały zablokowane przez Trybunał Konstytucyjny i prezydenckie weto.

To nie jest więc historia o jednym formularzu, którego zabrakło w urzędzie. To opowieść o tym, jak zagraniczny ślub jednopłciowy zderza się w Polsce z kilkoma odrębnymi systemami: prawem unijnym, prawem rodzinnym, rejestrem stanu cywilnego i ustawami podatkowymi.

Wyrok TSUE a fiskalna rzeczywistość

Wyrok w sprawie Cupriak-Trojan jest jasny w swojej zasadniczej tezie: państwo członkowskie UE nie może odmówić uznania małżeństwa jednopłciowego zawartego w innym państwie członkowskim, jeśli taka odmowa utrudnia korzystanie ze swobody przemieszczania się obywatela Unii. Orzeczenie jest wiążące i powinno być uwzględniane przez krajowe organy oraz sądy.

Nie oznacza to jednak, że TSUE przepisał od nowa wszystkie polskie ustawy podatkowe. Trybunał orzekał w kontekście uznania statusu małżeńskiego dla celów związanych z mobilnością obywatela, a nie bezpośrednio o wspólnym rozliczeniu PIT czy podatku od spadków i darowizn. Tę różnicę polski fiskus wykorzystuje jako główny argument.

Stanowisko organów można streścić następująco: wyrok nakazuje uznawać małżeństwo w zakresie, w jakim wymaga tego prawo unijne, ale nie zmienia krajowej definicji małżeństwa ani przepisów podatkowych. A krajowy system nadal odwołuje się do Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który opisuje małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny.

W praktyce para posiadająca legalny akt małżeństwa wydany na przykład w Holandii czy Niemczech może więc usłyszeć w polskim urzędzie skarbowym: dokument potwierdza zawarcie związku za granicą, ale nie daje automatycznie statusu małżonków dla celów każdej polskiej ustawy.

To rozróżnienie jest dla par szczególnie dotkliwe, ponieważ prawo podatkowe nie posługuje się jedną, uniwersalną procedurą „uznania małżeństwa”. Każda preferencja ma własne warunki. Wspólne rozliczenie PIT wynika z ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zwolnienie przy nabyciu majątku po małżonku wynika z ustawy o podatku od spadków i darowizn. Organ może więc zakwestionować uprawnienie w każdej z tych dziedzin osobno, nawet jeśli w innym postępowaniu państwo uzna związek ze względu na prawo pobytowe.

Wyrok TSUE mówi „uznajcie”, a polski fiskus odpowiada: „uznajemy, ale tylko w zakresie, który wynika z prawa unijnego — podatki to inna bajka”.

Sam zagraniczny akt małżeństwa nie jest zatem bezużyteczny. Może mieć znaczenie dowodowe, pobytowe i administracyjne. Nie należy jednak zakładać, że jego istnienie automatycznie otwiera drogę do wszystkich uprawnień, jakie w Polsce przysługują małżonkom różnej płci.

Fiasko legislacyjne: dwie zablokowane ścieżki

W 2026 roku pojawiły się dwie próby rozwiązania problemu. Jedna dotyczyła rejestracji zagranicznych aktów małżeństwa, druga — szerszego statusu osoby pozostającej w bliskiej relacji. Obie zakończyły się fiaskiem, choć z innych powodów.

Rozporządzenie o transkrypcji

22 maja 2026 roku Minister Cyfryzacji wydał rozporządzenie, opublikowane w Dzienniku Ustaw pod pozycją 667, które miało wejść w życie 23 sierpnia 2026 roku. Jego celem było umożliwienie urzędom stanu cywilnego transkrypcji zagranicznych aktów małżeństw jednopłciowych do polskiego rejestru stanu cywilnego.

Transkrypcja nie jest ponownym zawarciem małżeństwa w Polsce. To przeniesienie danych z zagranicznego aktu do polskiego rejestru. Dla par oznaczałoby to łatwiejsze posługiwanie się dokumentem przed polskimi instytucjami i formalne potwierdzenie zdarzenia w krajowym systemie stanu cywilnego. Właśnie dlatego wiele osób traktowało ją jako potencjalny punkt wyjścia do uregulowania także kwestii podatkowych.

Rozporządzenie nie rozwiązywało jednak wszystkich problemów. Ministerialny akt wykonawczy nie mógł samodzielnie zmienić ustawowej definicji małżeństwa ani dopisać nowych kategorii podatników do ustawy o podatku od spadków i darowizn. Mógł ułatwić rejestrację dokumentu, ale nie musiał automatycznie uruchomić preferencji fiskalnych.

28 lipca 2026 roku Trybunał Konstytucyjny uznał rozporządzenie za niezgodne z Konstytucją RP. W ocenie TK minister nie miał wystarczających kompetencji do uregulowania tej kwestii w drodze rozporządzenia, ponieważ potrzebna byłaby ustawa.

Weto prezydenta

Drugą próbą była ustawa o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu. Prezydent Karol Nawrocki zawetował ją 17 lipca 2026 roku, a więc jedenaście dni przed rozstrzygnięciem Trybunału Konstytucyjnego w sprawie rozporządzenia.

Ustawa miała wprowadzić szczególny status prawny osób pozostających w bliskiej relacji oraz uporządkować część ich praw wobec instytucji publicznych. Przewidywała również rozwiązania podatkowe dla par jednopłciowych, w tym możliwość wspólnego rozliczenia PIT i zwolnienie z podatku od spadków i darowizn na zasadach zbliżonych do tych, które przysługują małżonkom.

Weto zamknęło drogę do szybkiej zmiany ustawowej. Nie oznacza to, że każda przyszła regulacja musi mieć identyczny kształt. Oznacza natomiast, że obecnie nie ma obowiązującego przepisu, który tylko na podstawie zagranicznego małżeństwa przyznawałby parze jednopłciowej wszystkie preferencje podatkowe dostępne dla małżeństw heteroseksualnych.

Warto przy tym oddzielić dwie kwestie, które w debacie publicznej często są traktowane jak jedna. Transkrypcja dotyczy sposobu rejestrowania aktu stanu cywilnego. Preferencje podatkowe wymagają natomiast odpowiedniej podstawy w ustawie podatkowej albo takiej wykładni istniejących przepisów, która uwzględnia prawo unijne i orzecznictwo TSUE. Samo przeniesienie aktu do polskiego rejestru nie przesądza jeszcze o wyniku postępowania przed fiskusem.

Dlaczego transkrypcja nie wystarczyłaby automatycznie

To kluczowy punkt, który wiele par pomija: nawet gdyby transkrypcja zagranicznego aktu była możliwa, nie rozwiązałaby automatycznie wszystkich problemów podatkowych.

Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji indywidualnej z 16 lipca 2026 roku, sygn. 0111-KDIB2-2.4015.94.2026.1.MM, wskazał, że brak transkrypcji zagranicznego aktu małżeństwa uniemożliwia zaliczenie partnera do I grupy podatkowej w rozumieniu ustawy o podatku od spadków i darowizn. W przywołanym stanowisku organ nie potraktował zagranicznego aktu jako wystarczającego potwierdzenia statusu małżonka na potrzeby preferencji podatkowej.

To jednak dopiero jedna warstwa problemu. Polskie przepisy podatkowe odsyłają do pojęć obecnych w innych ustawach, a Kodeks rodzinny i opiekuńczy posługuje się definicją małżeństwa jako związku kobiety i mężczyzny. Jeżeli więc ustawodawca nie zmieni przepisów albo sądy nie przyjmą wykładni uwzględniającej skutki wyroku TSUE, sama transkrypcja może nie wystarczyć do uzyskania zwolnienia.

Możliwy jest więc scenariusz, w którym para ma polski odpis aktu małżeństwa, lecz organ podatkowy nadal bada, czy w konkretnej ustawie słowo „małżonek” obejmuje także małżeństwo jednopłciowe zawarte za granicą. Dla podatnika oznacza to kolejne postępowanie, kolejne dokumenty i ryzyko sporu interpretacyjnego.

Nie należy też mylić transkrypcji z uzyskaniem polskiego obywatelstwa, zmianą stanu cywilnego w sensie materialnym czy stworzeniem nowej instytucji małżeństwa w prawie krajowym. Transkrypcja porządkuje zapis w rejestrze. Nie zastępuje ustawy, która musiałaby jasno określić skutki podatkowe.

Transkrypcja to ważny dokument w rejestrze, ale nie magiczny klucz do każdej ulgi. Prawo podatkowe nadal pyta, z jakiej podstawy prawnej wynika konkretne zwolnienie.

Brak wspólnego rozliczenia PIT

W przywoływanych interpretacjach indywidualnych, między innymi w stanowisku z 29 czerwca 2026 roku, Dyrektor KIS odmawia parom jednopłciowym prawa do wspólnego rozliczenia PIT. Argumentacja opiera się na art. 6 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, który przewiduje preferencję dla małżonków spełniających określone warunki.

Dla organu decydujące jest to, że polskie przepisy nie przewidują małżeństwa osób tej samej płci. Zagraniczny akt może potwierdzać, że związek został ważnie zawarty w innym państwie, ale nie jest — zdaniem fiskusa — wystarczający do zastosowania preferencji w polskim zeznaniu.

Skutek finansowy może być znaczący, zwłaszcza gdy dochody partnerów bardzo się różnią. Wspólne rozliczenie pozwala w określonych sytuacjach obliczyć podatek od połowy łącznych dochodów, a następnie pomnożyć wynik przez dwa. Mechanizm ten może obniżyć obciążenie osoby, której dochody są wysokie, gdy druga osoba zarabia mniej albo nie uzyskuje dochodu. Para jednopłciowa, która nie może skorzystać z tej preferencji, rozlicza każdego partnera osobno.

Nie oznacza to, że każda para musi zapłacić wyższy podatek. Wspólne rozliczenie nie jest automatycznie korzystne w każdej sytuacji, a jego zastosowanie zależy od spełnienia ustawowych warunków. Problem polega na tym, że pary jednopłciowe z zagranicznym aktem małżeństwa są pozbawione możliwości sprawdzenia tego wariantu na równych zasadach.

Jeżeli podatnik chce zabezpieczyć swoją sytuację, może wystąpić o interpretację indywidualną. Wniosek powinien opisywać konkretny stan faktyczny albo planowane zdarzenie: państwo zawarcia małżeństwa, datę i treść aktu, miejsce zamieszkania, źródła dochodów oraz sposób, w jaki para chce rozliczyć podatek. Ogólne pytanie o to, „czy pary jednopłciowe mogą rozliczać się wspólnie”, będzie mniej użyteczne niż precyzyjny opis własnej sytuacji.

Interpretacja nie zmienia prawa i nie zastępuje wyroku sądu. Daje jednak formalne stanowisko organu, które można następnie zaskarżyć. Jeżeli interpretacja jest negatywna, skargę wnosi się w terminie 30 dni od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, do właściwego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W przypadku interpretacji wydawanych przez Dyrektora KIS właściwym sądem jest co do zasady Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, a nie WSA w Warszawie.

Skarżący nie kieruje więc pisma bezpośrednio do sądu. Skargę składa się za pośrednictwem organu, który wydał interpretację. To formalność, której przeoczenie może mieć poważne skutki: sąd może odrzucić skargę wniesioną z pominięciem właściwego trybu.

Podatek od spadków i darowizn: partner w III grupie podatkowej

W przypadku dziedziczenia i darowizn problem jest jeszcze bardziej namacalny. Ustawa o podatku od spadków i darowizn różnicuje podatników według grup podatkowych. Do I grupy zalicza między innymi małżonka, dzieci, rodziców, rodzeństwo, pasierba, ojczyma, macochę, teściów, zięcia i synową. Osoby niespokrewnione, które nie zostały przypisane do I albo II grupy, trafiają do III grupy podatkowej.

Partner jednopłciowy — nawet jeżeli posiada zagraniczny akt małżeństwa — nie jest obecnie automatycznie traktowany przez polski fiskus jak małżonek. W konsekwencji przy darowiźnie lub nabyciu spadku może zostać zakwalifikowany do III grupy podatkowej.

To ważne, ponieważ nie chodzi wyłącznie o brak pełnego zwolnienia dla najbliższej rodziny. Zmienia się także kwota wolna i skala podatku.

Dla nabycia majątku od jednej osoby, liczonego łącznie w okresie pięciu lat poprzedzających rok ostatniego nabycia, kwoty wolne wynoszą:

• 36 120 zł dla I grupy podatkowej,
• 27 090 zł dla II grupy podatkowej,
• 5 733 zł dla III grupy podatkowej.

Jeżeli partner zostanie zakwalifikowany do III grupy, darowizna przekraczająca 5 733 zł nie korzysta z kwoty wolnej w wysokości właściwej dla małżonka czy osoby z najbliższej rodziny. Podatek oblicza się od nadwyżki ponad kwotę wolną, według stawek właściwych dla III grupy. W zależności od wysokości podstawy opodatkowania wynoszą one 12, 16 albo 20 procent.

To właśnie tutaj trzeba poprawić często powtarzany w poradnikach błąd. Kwota 9 637 zł nie jest aktualnym progiem dla tej sytuacji i nie odpowiada właściwej grupie podatkowej partnera jednopłciowego. Nie można też jednocześnie twierdzić, że partner należy do III grupy, i stosować kwoty wolnej przewidzianej dla I grupy.

Konsekwencje mogą wyglądać następująco:

• Darowizna od partnera może podlegać opodatkowaniu według zasad właściwych dla III grupy, z kwotą wolną 5 733 zł w pięcioletnim okresie sumowania nabyć od tej samej osoby.
• Spadek po partnerze nie korzysta automatycznie ze zwolnienia dla małżonków i najbliższej rodziny na podstawie art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn.
• Przekazanie mieszkania, udziału w nieruchomości albo większych oszczędności może wywołać obowiązek podatkowy niezależnie od tego, że para faktycznie prowadzi wspólne gospodarstwo domowe od wielu lat.
• Wcześniejsze darowizny od tej samej osoby mogą mieć znaczenie, ponieważ przy ustalaniu kwoty wolnej uwzględnia się nabycia z określonego okresu, a nie tylko pojedynczą czynność.

Trzeba też pamiętać o terminie sześciu miesięcy na zgłoszenie nabycia, jeżeli podatnik chce skorzystać ze zwolnienia przewidzianego dla określonej kategorii osób. Formularz SD-Z2 nie tworzy jednak prawa do zwolnienia. Najpierw trzeba spełniać warunki materialne, a dopiero potem dochodzi obowiązek zgłoszenia. Samo złożenie formularza nie sprawi, że partner jednopłciowy zostanie uznany za małżonka w rozumieniu ustawy.

W praktyce przed przekazaniem większego majątku warto przeanalizować nie tylko wysokość potencjalnego podatku, lecz także formę czynności. Darowizna, testament, powołanie do spadku, zapis windykacyjny czy współwłasność mogą prowadzić do różnych skutków prawnych. Nie ma jednego rozwiązania bez ryzyka dla każdej pary, zwłaszcza gdy w grę wchodzi nieruchomość, kredyt albo majątek zgromadzony przez oboje partnerów.

Co można zrobić teraz

Brak korzystnej praktyki organów nie oznacza, że para musi działać bez żadnych narzędzi. Oznacza raczej, że każde działanie trzeba dobrze udokumentować i świadomie wybrać moment na ewentualny spór.

Wystąp o interpretację indywidualną

Wniosek składa się do Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej. Opłata wynosi 40 zł za każdy odrębny stan faktyczny albo zdarzenie przyszłe. Jeżeli pytanie dotyczy zarówno wspólnego PIT, jak i darowizny, te kwestie mogą wymagać osobnego, precyzyjnego opisania.

We wniosku warto wskazać:

• państwo, w którym zawarto małżeństwo;
• rodzaj i treść zagranicznego dokumentu;
• sposób jego uwierzytelnienia i tłumaczenia;
• miejsce zamieszkania oraz rezydencję podatkową partnerów;
• konkretną czynność, która ma zostać wykonana;
• przepisy, na podstawie których podatnik oczekuje preferencji.

Interpretacja co do zasady powinna zostać wydana w ciągu trzech miesięcy. Jeżeli organ nie podzieli argumentacji podatnika, interpretacja może stać się punktem wyjścia do skargi. Jej funkcją nie jest „załatwienie” prawa do ulgi, lecz uzyskanie oficjalnego stanowiska organu i ochrony w granicach przewidzianych przepisami.

Zaskarż negatywną interpretację

Termin na wniesienie skargi do sądu administracyjnego wynosi 30 dni od doręczenia interpretacji. Skargę kieruje się za pośrednictwem Dyrektora KIS do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W piśmie można powołać się na wyrok TSUE, przepisy prawa unijnego oraz argument, że krajowe przepisy powinny być interpretowane w sposób zapewniający skuteczność praw wynikających ze swobody przemieszczania się.

Sąd administracyjny bada zgodność interpretacji z prawem. Nie prowadzi typowego postępowania dowodowego dotyczącego całego życia pary i nie zastępuje organu w ustalaniu wszystkich okoliczności. Dlatego tak ważne jest, aby stan faktyczny przedstawiony we wniosku był kompletny i precyzyjny.

Wygrana w jednej sprawie nie zmieni automatycznie przepisów dla wszystkich par. Może jednak wpłynąć na praktykę organów, dostarczyć argumentacji kolejnym podatnikom i przyczynić się do powstania bardziej spójnej linii orzeczniczej.

Dokumentuj status związku i majątek

Warto zachować zagraniczny akt małżeństwa, jego tłumaczenie przysięgłe, dokumenty dotyczące miejsca zawarcia związku oraz całą korespondencję z urzędami. Przy darowiźnie lub planowaniu dziedziczenia należy dodatkowo gromadzić dowody dotyczące źródła środków, własności majątku i wykonania przelewu.

Dokumentacja nie rozwiązuje problemu definicji małżeństwa, ale może ograniczyć spory dotyczące faktów. W postępowaniu podatkowym różnica między zagranicznym aktem, jego kopią, tłumaczeniem zwykłym i tłumaczeniem przysięgłym może mieć praktyczne znaczenie.

Skonsultuj plan z prawnikiem

Pomoc prawnika powinna obejmować nie tylko prawo podatkowe, lecz także prawo rodzinne i unijne. Organizacje społeczne, w tym Kampania Przeciw Homofobii, Lambda Warszawa czy Fundacja Równości, mogą prowadzić albo koordynować pomoc prawną. W sprawie dotyczącej znacznego majątku taka konsultacja nie zastąpi indywidualnej analizy, ale może pomóc ustalić, jakie dokumenty zebrać i czy warto występować o interpretację.

Szczególnej ostrożności wymagają czynności nieodwracalne albo trudne do odtworzenia: darowizna nieruchomości, przekazanie udziałów w spółce, zrzeczenie się praw do majątku czy sporządzenie testamentu bez sprawdzenia skutków podatkowych. Podpisanie dokumentu przed konsultacją może zamknąć część możliwości planowania, choć nie zawsze usuwa obowiązek podatkowy.

Perspektywy dla par jednopłciowych

Wyrok TSUE wywołuje presję na polskie organy, ale nie daje prostego, natychmiastowego rozwiązania każdego problemu podatkowego. Sądy administracyjne mogą badać, czy odmowa zastosowania preferencji jest zgodna z prawem unijnym i zasadą skuteczności praw wynikających ze swobody przemieszczania się. KIS nie ma jednak obowiązku zmiany każdej interpretacji tylko dlatego, że podatnik powołał wyrok TSUE.

Możliwe są trzy kierunki rozwoju sytuacji. Pierwszy to zmiana ustawowa, która jasno ureguluje status małżeństw jednopłciowych zawartych za granicą i ich skutki podatkowe. Drugi to ukształtowanie się korzystnej linii orzeczniczej sądów administracyjnych. Trzeci — najbardziej niepewny dla podatników — to dalsze rozpatrywanie spraw indywidualnie, bez jednolitej praktyki.

Nie należy zakładać, że przyszłe orzeczenie w jednej sprawie automatycznie cofnie podatek już zapłacony przez wszystkie pary. Postępowania podatkowe mają własne terminy, a możliwość wznowienia lub zakwestionowania wcześniejszych rozstrzygnięć zależy od rodzaju sprawy i podstawy prawnej. Dlatego dokumentowanie czynności i pilnowanie terminów ma znaczenie także wtedy, gdy para zamierza poczekać na rozwój orzecznictwa.

Dla podatnika najważniejsze pozostają dziś trzy daty: sześć miesięcy na zgłoszenie nabycia, 30 dni na zaskarżenie interpretacji oraz trzy miesiące na wydanie interpretacji indywidualnej przez KIS. To różne terminy, dotyczące różnych etapów, i nie można ich traktować zamiennie. Przekroczenie terminu zgłoszenia nie jest tym samym co opóźnienie organu w wydaniu interpretacji, a termin na skargę do sądu liczy się od doręczenia konkretnego aktu.

Zagraniczny ślub jednopłciowy nie powinien być traktowany jak dokument drugiej kategorii. Jeżeli został ważnie zawarty w innym państwie, para ma prawo oczekiwać, że państwo polskie będzie respektować jego skutki w zakresie wymaganym przez prawo unijne. Problem polega na tym, że polski system nadal rozdziela uznanie związku od dostępu do praw podatkowych, a ciężar przejścia między tymi porządkami przerzuca na podatników.

Dziś narzędzia są ograniczone: interpretacja indywidualna, komplet dokumentów, konsultacja prawna i ewentualna skarga do właściwego sądu administracyjnego. To nie zastępuje równego prawa, ale pozwala zmniejszyć ryzyko działania po omacku. Dopóki ustawodawca nie uporządkuje definicji i skutków zagranicznych małżeństw jednopłciowych albo sądy nie zaczną konsekwentnie stosować wyroku TSUE w sprawach podatkowych, para z zagranicznym aktem małżeństwa nadal będzie poruszać się po systemie, który uznaje jej związek tylko częściowo — i wystawia za tę częściowość rachunek.