Nowelizacja Prawa o szkolnictwie wyższym: feminatywy i szkolenia antydyskryminacyjne na uczelniach

Jak podaje Ordo Iuris, proponowane zmiany zakładają dopuszczenie feminatywów i form neutralnych płciowo w dokumentacji uczelni, wprowadzenie obowiązkowych szkoleń antydyskryminacyjnych oraz powołanie rzecznika akademickiego. Dla osób LGBT+ na polskich uczelniach to potencjalnie pierwsze systemowe rozwiązanie dotyczące uznawania tożsamości płciowej w środowisku akademickim.

Zakres proponowanych zmian

Projekt nowelizuje dwie ustawy: Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2024 r. poz. 1571 z późn. zm.) oraz ustawę o Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego. Oparty jest na rekomendacjach Akademickiej Sieci Bezpieczeństwa i Równości (ASBiR).

Trzy filary zmian:

• Dokumenty urzędowe: uczelnie stosowałyby nie tylko formy męskie i żeńskie, ale też neutralne płciowo – np. „osoba rektorska", „osoba profesorska". Zmiana dotyczy dyplomów, zaświadczeń i korespondencji oficjalnej.
• Szkolenia: obowiązkowe szkolenia „antydyskryminacyjne" dla kadr i studentów. Projekt nie precyzuje jeszcze, kto je prowadzi ani ile mają trwać.
• Rzecznik akademicki: nowa instytucja – niezależny przedstawiciel uczelni rozpatrujący skargi na dyskryminację, molestowanie lub nierówne traktowanie.

Co to zmienia dla osób transpłciowych i niebinarnych

Obecnie uczelnie nie mają ustawowego obowiązku uwzględniania deklarowanej tożsamości płciowej. Zaimki, imię w dokumentach wewnętrznych czy dostęp do przestrzeni (szatnie, łazienki) zależą od polityki wewnętrznej danej uczelni – a ta bywa różna.

Jeśli projekt wejdzie w życie, formalna podstawa do żądania szacunku dla tożsamości płciowej znajdzie się wprost w ustawie. Rekomendacje ASBiR definiują „misgendering" (zwracanie się do osoby niezgodnie z jej deklarowaną tożsamością) jako zachowanie dyskryminacyjne. Projekt wprost na tych rekomendacjach się opiera.

Status i co sprawdzić

Projekt nie trafił jeszcze do pierwszego czytania w Sejmie. Daty głosowań nie są znane.

Sprawdź na stronie Sejmu:

• Czy projekt został skierowany do komisji (najczęściej Komisji Edukacji i Nauki).
• Czy rząd przygotował stanowisko i opinię legislacyjną.
• Jakie poprawki zgłoszą kluby opozycyjne – środowiska konserwatywne sygnalizują już sprzeciw wobec zapisów o tożsamości płciowej.

Pamiętaj: na dziś obowiązują dotychczasowe przepisy. Projekt nie daje jeszcze żadnych nowych praw – ale jego losy warto śledzić, jeśli studiujesz lub pracujesz na uczelni i zależy Ci na formalnej ochronie tożsamości.