Sylwia Gregorczyk-Abram nową Rzeczniczką Praw Obywatelskich

Adwokatka zastąpiła prof. Marcina Wiącka. Dla osób LGBT+ i osób migrujących to nie jest wyłącznie zmiana nazwiska na stanowisku: RPO może sprawdzać, czy urząd, instytucja albo organizacja zobowiązana do respektowania praw naruszyła wolność, prawo lub zasadę równego traktowania.

RPO nie zastępuje sądu ani urzędu

Ustawa stawia RPO w roli strażnika praw człowieka i obywatela zapisanych w Konstytucji oraz innych przepisach. Rzeczniczka bada, czy do naruszenia doszło przez działanie albo bezczynność organu, organizacji lub instytucji. W prostych słowach: problemem może być nie tylko decyzja odmowna, lecz także sytuacja, w której instytucja nie reaguje, przewleka sprawę albo ignoruje obowiązek równego traktowania.

Nie traktuj jednak wystąpienia do RPO jako alternatywy dla każdego środka prawnego. Rzecznik nie wydaje za urząd decyzji pobytowej, nie zastępuje odwołania i nie rozstrzyga sprawy sądowej za stronę. Jeśli masz termin na odwołanie lub inną czynność, zachowaj go. Interwencja RPO może dotyczyć naruszenia praw, ale nie zatrzymuje automatycznie biegu terminów w Twojej sprawie.

Dlaczego doświadczenie nowej rzeczniczki ma znaczenie

Gregorczyk-Abram jest adwokatką i obrończynią praw człowieka. Współtworzyła inicjatywę Wolne Sądy oraz Komitet Obrony Sprawiedliwości, a także działa w zarządzie Stowarzyszenia im. prof. Zbigniewa Hołdy. Według informacji przytoczonych przez „Rzeczpospolitą” ma doświadczenie w strategicznych postępowaniach przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka i Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

To nie przesądza wyniku żadnej indywidualnej skargi. Jest natomiast istotnym sygnałem dla spraw, w których problem nie sprowadza się do pojedynczego błędu urzędnika, ale dotyczy praktyki ograniczającej prawa określonej grupy. Dotyczy to także spraw o równe traktowanie — obszaru, który ustawa wprost wskazuje w zadaniach RPO.

Wcześniej, w maju 2025 r., Gregorczyk-Abram przewodniczyła komisji przy Ministerstwie Sprawiedliwości badającej mechanizmy represji wobec organizacji społeczeństwa obywatelskiego i działaczy społecznych w latach 2015–2023. Dla organizacji wspierających osoby LGBT+ i migrantów ważne będzie więc obserwowanie, czy urząd podejmie sprawy dotyczące działania instytucji publicznych oraz ochrony osób narażonych na nierówne traktowanie.

Zanim zwrócisz się o interwencję

Najpierw uporządkuj materiał. Opisz konkretnie, kto działał lub nie działał, co się wydarzyło i jakie prawo albo wolność — Twoim zdaniem — zostały naruszone. Nie ograniczaj się do stwierdzenia, że zostałeś potraktowany niesprawiedliwie. Pokaż mechanizm problemu.

Przygotuj przede wszystkim:

• decyzje, pisma i odpowiedzi otrzymane od instytucji;
• potwierdzenia złożenia wniosku lub skargi;
• chronologię sprawy z datami kolejnych czynności;
• informację o toczących się odwołaniach lub postępowaniach;
• dokumenty pokazujące skutki działania albo bezczynności instytucji.

Pamiętaj o jednej pułapce: sprawę trzeba przedstawić precyzyjnie, ale bez przekazywania niepotrzebnych danych osób trzecich. RPO ma badać naruszenie praw, a nie odtwarzać całą historię życia wnioskodawcy. Złóż opis rzeczowy, zachowaj własne terminy proceduralne i śledź pierwsze działania nowej rzeczniczki w sprawach równego traktowania.