Tragedia rodzinna a niewydolność systemu: gdzie szukać pomocy w kryzysie psychicznym

Choroba psychiczna czy zbrodnia — co ta historia mówi o naszych systemach wsparcia

Sprawa opisana przez The New York Times — matka oskarżona o uduszenie własnych dzieci, wobec której sąd i opinia publiczna muszą odpowiedzieć na pytanie, czy to było morderstwo, czy efekt choroby psychicznej — wykracza daleko poza jeden nagłówek. To lustro, w którym odbija się pytanie bliskie naszym społecznościom: czy system wsparcia w ogóle istnieje dla osób, które najbardziej go potrzebują, zanim wydarzy się nieszczęście. Dla nas, osób queerowych i migranckich w Polsce, ta historia brzmi znajomo — bo zbyt wielu z nas wie, jak wygląda cisza, gdy prosisz o pomoc i nikt nie odpowiada.

Dlaczego linia między chorobą a winą dotyczy nas wszystkich

Wokół takich spraw — jak donosi „The New York Times" — wraca zawsze to samo pytanie: kto widział, kto wiedział, kto miał narzędzia, żeby interweniować. Zbyt często odpowiedź brzmi: nikt. Nie dlatego, że ludzie są obojętni, lecz dlatego, że systemy wsparcia są dziurawe, a stigma wciąż skutecznie ucisza tych, którzy prosiliby o pomoc. W naszych społecznościach dochodzi do tego jeszcze jedno — nieufność wobec instytucji, które wielokrotnie zawiodły, i lęk przed oceną, jeśli przyznasz się do kryzysu. Łatwiej wtedy zamknąć się w sobie niż zadzwonić gdziekolwiek.

Co mówią nam najnowsze dane

Badanie opisane w tym tygodniu przez CHOC Inside, obejmujące prawie 30 tysięcy dzieci, wskazuje na związek między niedostrzeganą formą trudności dzieciństwa a późniejszym ryzykiem problemów ze zdrowiem psychicznym. Równolegle najnowszy raport SAMHSA, na który powołuje się American Hospital Association, pokazuje spadki w użyciu alkoholu i narkotyków w rocznym badaniu. Dla wielu badaczy oznacza to nie tyle „mniej problemów", ile zmianę sposobu, w jaki ludzie radzą sobie z bólem — jedni sięgają po substancje, inni wycofują się w milczenie. Obie drogi są dla nas sygnałem alarmowym.

Co możemy zrobić — my, tu i teraz

• Zanim ktoś w naszym otoczeniu zostanie rodzicem, zaproponujmy konkretną pomoc: posiłki, kilka godzin z dzieckiem, zwykłe „jak się dziś czujesz?" — nie tylko w pierwszych tygodniach po porodzie.
• Przygotujmy sobie listę miejsc oferujących pomoc psychologiczną w kryzysach okołoporodowych i podzielmy się nią w naszych grupach, zanim ktoś będzie jej potrzebował.
• Mówmy o zdrowiu psychicznym bez hierarchii cierpienia — nie ma „mniejszych" i „większych" powodów, by prosić o wsparcie.
• Jeśli sami czujemy, że grunt się usuwa, nie czekajmy na dno. Telefon zaufania, organizacja społeczna, zaufany przyjaciel — wszystko zaczyna się od jednego kroku.

Ta konkretna sprawa z Nowego Jorku jeszcze się rozwija i nie znamy wszystkich jej szczegółów. Wiemy natomiast, że każda taka historia przypomina nam o jednym: troska o siebie nawzajem nie jest dodatkową aktywnością sojuszników, lecz warunkiem, w którym nasze społeczności mogą w ogóle istnieć bezpiecznie.