Zaostrzenie polityki migracyjnej UE: Nowe zasady powrotów i deportacje

W centrum zmian jest Europejski Nakaz Powrotu oraz możliwość tworzenia centrów powrotowych w państwach trzecich. Dla osób migrujących w Polsce najważniejsze jest jedno: nie zakładaj, że decyzja wydana w innym kraju UE pozostanie problemem wyłącznie tego kraju.

Europejski Nakaz Powrotu: decyzja ma działać szerzej

Europejski Nakaz Powrotu (ERO) ma być jednolitym formularzem zawierającym kluczowe elementy decyzji o powrocie. Jego cel to ułatwienie państwom UE wzajemnego uznawania i wykonywania takich decyzji.

W praktyce chodzi o ograniczenie sytuacji, w której osoba bez prawa pobytu przenosi się między państwami Unii, licząc na rozpoczęcie procedury od nowa. Na początku korzystanie z ERO nie ma być obowiązkowe. To istotne zastrzeżenie: mechanizm ma wejść do systemu stopniowo, a nie automatycznie zastąpić wszystkie krajowe procedury.

Nowe zasady przewidują obowiązek opuszczenia państwa członkowskiego i współpracy z jego władzami. Za niewykonanie tych obowiązków mają grozić sankcje. Przepisy mają też zaostrzać zasady wobec osób uznanych za stwarzające poważne zagrożenie.

Nie ignoruj żadnego pisma o powrocie, nawet gdy planujesz wyjazd do innego państwa UE. Sprawdź przede wszystkim:

• kto wydał decyzję i czego dokładnie dotyczy;
• czy dokument wskazuje obowiązek wyjazdu oraz termin jego realizacji;
• jakie obowiązki współpracy zapisano w decyzji;
• czy otrzymałeś pouczenie o dalszej procedurze.

Więcej działań organów, ale nie bez podstawy

Jak opisują źródła, organy krajowe mogą podejmować działania dochodzeniowe potrzebne do przygotowania lub zapewnienia skutecznego powrotu. Może to obejmować przeszukanie osoby, jej miejsca zamieszkania albo urządzeń elektronicznych. Warunkiem ma być uzyskanie zgody sądowej lub administracyjnej.

To nie jest drobna zmiana techniczna. W sprawie pobytowej dokumenty i terminy mają znaczenie od pierwszego kontaktu z urzędem lub służbą. Zachowaj kopie decyzji, potwierdzeń złożenia wniosków i korespondencji. Nie podpisuj dokumentu, którego treści nie rozumiesz. Poproś o wyjaśnienie, czego dotyczy i jaki skutek ma podpis.

Dla osób LGBTQ+ w szczególności nie warto odkładać porządkowania statusu pobytowego na później. Wrażliwa sytuacja życiowa nie zastępuje dokumentu potwierdzającego prawo pobytu. Złóż wniosek we właściwej procedurze, pilnuj odbioru korespondencji i reaguj na wezwania.

Centra powrotowe poza UE: rozwiązanie nadal wymaga umów

Projekt dopuszcza tworzenie przez państwa członkowskie centrów powrotowych w państwach trzecich. Miałyby one działać jako miejsca docelowe albo ośrodki transferowe ułatwiające powrót do kraju pochodzenia.

Takie centrum nie może powstać jednostronnie. Według opisywanych zasad potrzebna jest umowa lub porozumienie między państwem UE a państwem trzecim. Państwo to ma również przestrzegać międzynarodowych standardów praw człowieka i zasad prawa międzynarodowego.

Na obecnym etapie śledź przede wszystkim formalne przyjęcie rozporządzenia przez Radę UE oraz to, jak poszczególne państwa będą stosować ERO. Dane Eurostatu pokazują skalę, do której odnoszą się projektowane zmiany: w 2025 roku nakaz opuszczenia UE otrzymało ponad 491 tys. obywateli państw trzecich, a ponad 135 tys. osób odesłano. Większość deportacji nadal odbywa się dobrowolnie.